Diş plombu (filinq) çürümüş toxuma təmizləndikdən sonra dişdə qalan boşluğu xüsusi materialla doldurub onun formasını, funksiyasını və gücünü bərpa edən müalicədir. Plomb adətən kariyes (diş çürüməsi) erkən və ya orta mərhələdə aşkar edildikdə tövsiyə olunur — məqsəd çürüməni dayandırmaq və təbii dişi mümkün qədər qoruyub saxlamaqdır.
Önəmli qeyd: Dişinizə plomb lazım olub-olmadığını və hansı materialın ən uyğun olduğunu yalnız diş həkimi müayinə və lazım olduqda rentgen əsasında müəyyən edə bilər. Aşağıdakı məlumat ümumi məqsədlidir.
Diş plombu nə vaxt lazım olur?
Plomb əsasən dişin bir hissəsi zədələndikdə, lakin onu xilas etmək mümkün olduqda istifadə olunur. Tipik hallar:
- Kariyes (diş çürüməsi) — ən geniş yayılmış səbəb; çürümüş toxuma təmizlənir və boşluq plombla doldurulur.
- Kiçik çat və ya sınıq — dişin kiçik hissəsi qopduqda forma plombla bərpa oluna bilər.
- Aşınmış dişlər — fırçalama zədəsi və ya eroziya nəticəsində formasını itirmiş sahələr.
- Köhnə plombun dəyişdirilməsi — illər keçdikcə aşınmış və ya kənarında boşluq yaranmış plomb yenilənir.
Açar prinsip budur: plomb itirilmiş dişi əvəz etmir, mövcud dişin zədələnmiş hissəsini bərpa edir. Çürümə dişin böyük hissəsini əhatə etdikdə isə plomb artıq kifayət etməyə bilər — bu zaman diş krownu və ya başqa müalicə tələb oluna bilər.
Diş plombunun əsas növləri
Plomblar hazırlandığı materiala görə fərqlənir. Hər birinin öz üstünlüyü var:
- Kompozit (ağ/diş rəngli) plomb — təbii diş rəngində olduğu üçün estetik cəhətdən ən çox seçilir; ön və görünən dişlər üçün üstündür. Dişə birbaşa yapışdırılır.
- Şüşə-ionomer — flüor buraxa bildiyi üçün bəzi hallarda, xüsusən kök səthi və uşaq dişlərində tətbiq oluna bilər; yük az olan sahələr üçün uyğundur.
- Amalqam (metal/gümüşü) plomb — çox möhkəmdir və uzun illərdir istifadə olunur; əsasən görünməyən arxa dişlərdə tətbiq edilir, lakin rəngi təbii dişdən fərqlənir.
- Keramika (inlay/onlay) — laboratoriyada hazırlanan, daha böyük bərpalar üçün dayanıqlı və estetik seçim.
Hansı materialın uyğun olduğu dişin yerindən (ön/arxa), boşluğun ölçüsündən, dişləmə yükündən, estetik gözləntidən və büdcədən asılıdır. Seçimi həkiminizlə birgə etmək ən düzgün yanaşmadır.
Plomb necə qoyulur?
Proses adətən bir ziyarətdə tamamlanır: lazım olduqda diş keyləşdirilir, çürümüş toxuma təmizlənir, boşluq hazırlanır və material yerləşdirilərək bərkidilir; sonda plomb dişləmə üçün düzəldilir və cilalanır. Kompozit plomb xüsusi işıqla qatbaqat bərkidilir. Prosedur çox vaxt qısa çəkir, lakin müddət boşluğun ölçüsündən asılıdır.
Plomb nə qədər davam edir?
Düzgün qulluqla plomb uzun illər xidmət edə bilər, lakin dəqiq müddət materialdan, plombun ölçüsündən, dişləmə yükündən və gigiyenadan asılıdır. Plombun kənarında, xüsusən diş əti xəttində plak toplanarsa, dişin qalan hissəsi yenidən çürüyə bilər. Buna görə gündəlik fırçalama, ip istifadəsi və müntəzəm yoxlamalar vacibdir. Heç bir bərpa "ömürlük zəmanətli" deyil — qulluq onun ömrünü uzadan ən mühüm amildir.
Plombdan sonra nəyə diqqət etməli
- ilk günlər isti-soyuğa qarşı yüngül həssaslıq normaldır və adətən tez keçir;
- keyləşdirmə keçənə qədər çeynəmədə ehtiyatlı olmaq dilin və yanağın dişlənməsinin qarşısını alır;
- dişləmədə plomb "hündür" hiss olunursa (dişlər düzgün qovuşmursa), həkimə bildirin — düzəliş asandır;
- plomb ətrafında davamlı ağrı, çat və ya plombun düşməsi hiss etsəniz, həkimə müraciət edin.
Sual-Cavab (FAQ)
Plomb qoymaq ağrılıdırmı? Prosedur adətən yerli keyləşdirmə altında aparılır, ona görə müalicə zamanı ağrı gözlənilmir. Çox kiçik və səthi boşluqlarda bəzən keyləşdirmə olmadan da mümkün olur. Sonrakı günlərdə yüngül həssaslıq ola bilər və tez keçir.
Ağ (kompozit) plomb, yoxsa gümüşü (amalqam) plomb daha yaxşıdır? Hər ikisinin öz yeri var. Ağ kompozit təbii görünüş verdiyi üçün ön və görünən dişlərdə üstündür; amalqam isə yüksək yükə məruz qalan arxa dişlərdə möhkəmliyi ilə seçilir. Uyğun seçimi dişin yeri və vəziyyətinə görə həkim edir.
Plomb düşərsə nə etməli? Plombun düşməsi və ya çatlaması nadir deyil. Bu halda dişi qıcıqlandıran qidalardan çəkinin, sahəni təmiz saxlayın və mümkün qədər tez həkimə müraciət edin — açıq qalan diş yenidən çürüyə və ya həssaslaşa bilər.
Plomblu diş yenidən çürüyə bilərmi? Bəli. Plomb dişin bir hissəsini bərpa etsə də, onun kənarında plak toplanarsa, dişin qalan toxuması yenidən çürüyə bilər. Buna görə gündəlik gigiyena və müntəzəm yoxlamalar vacibdir.
Klinik qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və fərdi həkim məsləhətini əvəz etmir. Dişinizə plomb lazım olub-olmadığını öyrənmək üçün randevu alın.
Mənbələr: Resenziyalı bərpaedici stomatologiya ədəbiyyatı. Klinik məzmun Dr. Bəxtiyarın stomatoloji təcrübəsinə əsaslanır.
Müəllif
Dr. Bəxtiyar
Tibbi baxış
Dr. Bəxtiyar