Ağız yaraları (aft) ağız boşluğunun yumşaq toxumalarında — yanaqların daxili tərəfində, dilin altında və ya diş ətində — yaranan kiçik, çox vaxt ağrılı yaralardır; əksər hallarda zərərsizdir və 1–2 həftə ərzində öz-özünə sağalır. Onlar yoluxucu deyil və adətən ciddi xəstəlik əlaməti deyil. Lakin yaralar tez-tez təkrarlanırsa, böyükdürsə və ya iki həftədən çox keçməyirsə, diş həkiminə müraciət etmək lazımdır.
Ağız yarası (aft) nədir?
Aft (aftöz stomatit) ağızın daxili selikli qişasında yaranan, mərkəzi ağ-sarımtıl, kənarları qırmızı olan səthi yaradır. Onlar dodaqda görünən və yoluxucu olan uçuq (herpes) ilə qarışdırılmamalıdır — uçuq adətən dodağın xarici tərəfində olur, aft isə ağızın daxilində yerləşir.
Ağız yaralarının səbəbləri
Aftın dəqiq səbəbi həmişə məlum olmasa da, aşağıdakı amillər tetikleyici ola bilər:
- Kiçik travma: dişləmə, sərt fırçalama, kəskin diş kənarı və ya ortodontik aparat sürtünməsi.
- Stress və yorğunluq.
- Bəzi qida həssaslıqları: turş, ədviyyatlı və ya çox isti qidalar.
- Vitamin/mineral çatışmazlığı: dəmir, B12, fol turşusu.
- Hormonal dəyişikliklər.
- Bəzi sistemli xəstəliklər (təkrarlanan və ağır hallarda).
Evdə nə etmək olar?
Əksər aftlar müalicəsiz sağalır, lakin diskomfortu azaltmaq olar:
- Turş, duzlu, ədviyyatlı və çox isti qidalardan müvəqqəti çəkinin.
- Yumşaq diş fırçası istifadə edin və yaranı qıcıqlandırmamağa çalışın.
- İsti duzlu su ilə yüngül qarqara etmək rahatlıq verə bilər.
- Bol maye qəbul edin və ağız gigiyenasını davam etdirin.
- Aptekdə satılan yerli rahatlaşdırıcı gellər kömək edə bilər — istifadədən əvvəl əczaçı və ya həkimlə məsləhətləşin.
Bunlar ümumi tövsiyələrdir; konkret müalicə yanaşması fərdi müayinədən sonra müəyyən edilir.
Həkimə nə vaxt müraciət etməli?
Aşağıdakı hallarda diş həkimi və ya həkimlə əlaqə saxlamaq tövsiyə olunur:
- Yara iki həftədən çox sağalmırsa.
- Yaralar qeyri-adi böyük və ya çoxsaylıdırsa.
- Aftlar tez-tez təkrarlanırsa.
- Yüksək hərarət, udmada çətinlik və ya güclü ağrı varsa.
- Yaranın kənarları sərtləşirsə və ya görünüşü dəyişirsə.
İki həftədən çox keçməyən hər hansı ağız yarası mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir — bu, sadəcə ehtiyat tədbiridir və narahatlıq səbəbi olmamalıdır.
Qarşısının alınması
- Yumşaq fırçalama və düzgün ağız gigiyenası sürtünmə mənbələrini azaldır.
- Kəskin diş kənarları və ya pis oturan protez/aparat varsa, diş həkiminə yoxlatdırın.
- Tetikleyici qidaları müşahidə edib məhdudlaşdırmaq təkrarlanmanı azalda bilər.
- Tarazlı qidalanma vitamin çatışmazlığı ilə bağlı halların qarşısını ala bilər.
Sual-Cavab (FAQ)
Ağız yarası yoluxucudur? Adi aft (aftöz stomatit) yoluxucu deyil. Lakin dodaqda görünən uçuq (herpes) virusdur və yoluxucudur. İkisini qarışdırmamaq vacibdir; şübhə olduqda həkimə müraciət edin.
Aft nə qədər müddətə sağalır? Əksər kiçik aftlar 7–14 gün ərzində öz-özünə sağalır və iz qoymur. İki həftədən çox keçməyən yara mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Ağız yarasının ağrısını necə azaltmaq olar? Turş və ədviyyatlı qidalardan çəkinmək, yumşaq fırçalama, isti duzlu su qarqarası və aptek gellərinin istifadəsi rahatlıq verə bilər. Güclü və ya davamlı ağrıda həkimlə məsləhətləşin.
Tez-tez ağız yarası çıxırsa nə etməli? Təkrarlanan aftlar vitamin çatışmazlığı, stress və ya digər amillərlə bağlı ola bilər. Bu halda səbəbi müəyyən etmək üçün həkimə müraciət etmək məsləhətdir.
Klinik qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və fərdi həkim məsləhətini əvəz etmir. Davamlı və ya təkrarlanan ağız yaralarını qiymətləndirmək üçün randevu alın.
Mənbələr: Ağız selikli qişası xəstəlikləri üzrə resenziyalı stomatoloji ədəbiyyat. Klinik məzmun Dr. Bəxtiyarın təcrübəsinə əsaslanır.
Müəllif
Dr. Bəxtiyar
Tibbi baxış
Dr. Bəxtiyar