Parodontit diş ətinin və dişi saxlayan sümüklə bağ toxumalarının ciddi, irəliləyən iltihabi xəstəliyidir — adətən müalicə olunmayan gingivitin (diş əti iltihabının) davamı kimi yaranır. Erkən mərhələdə əlamətlər zəif olur, lakin xəstəlik dişi tutan sümüyü tədricən dağıdır və müalicə edilməzsə diş itkisinə gətirib çıxara bilər. Yaxşı xəbər: erkən aşkarlandıqda parodontit nəzarət altına alına bilir və diş əti sağlamlığını qorumaq mümkündür. Buna görə diş ətinin qanaması və ya çəkilməsi kimi əlamətləri gözardı etmək olmaz.
Parodontit nədir?
Parodontit diş ətinin altında — dişlə diş əti arasında — bakteriya plakının və diş daşının toplanması nəticəsində başlayır. Bakteriyaların yaratdığı davamlı iltihab diş ətini dişdən aralayır və "cib" adlanan boşluqlar əmələ gəlir. Bu ciblərdə bakteriya daha da çoxalır, iltihab dərinləşir və zamanla dişi saxlayan alveolyar sümüyü dağıdır. Gingivitdən fərqli olaraq, parodontitdə yaranan sümük itkisi geri dönmür — ona görə məqsəd xəstəliyi dayandırmaq və daha çox itkinin qarşısını almaqdır.
Gingivit və parodontit arasındakı fərq
Gingivit diş əti xəstəliyinin ən erkən və geri dönən mərhələsidir: diş əti qızarır, şişir və qanayır, lakin sümük hələ zədələnməyib. Düzgün gigiyena və peşəkar təmizliklə gingivit tam sağala bilər. Parodontit isə gingivitin müalicə olunmadıqda keçdiyi növbəti, daha ciddi mərhələdir — burada artıq sümük və bağ toxuması zədələnir. Yəni hər parodontit gingivitlə başlayır, lakin hər gingivit parodontitə çevrilmir.
Mərhələləri
Parodontit adətən ağırlıq dərəcəsinə görə təsnif olunur:
- Erkən (yüngül) parodontit — diş ətindən dişin aralanması başlayır, kiçik ciblər yaranır, az miqdarda sümük itkisi olur. Əlamətlər çox vaxt zəifdir.
- Orta parodontit — ciblər dərinləşir, sümük itkisi artır, diş ətinin çəkilməsi və diş həssaslığı görünə bilər.
- Ağır (irəliləmiş) parodontit — dərin ciblər, ciddi sümük itkisi; dişlər laxlaya, yerini dəyişə və ya düşə bilər.
Mərhələni yalnız diş həkimi müayinə, cib dərinliyinin ölçülməsi və rentgen vasitəsilə dəqiqləşdirə bilər.
Əlamətləri
- Fırçalama və ya diş arası təmizlik zamanı diş ətinin qanaması
- Qızarmış, şişmiş və ya həssas diş əti
- Diş ətinin çəkilməsi — dişlər daha uzun görünür
- Davamlı ağız qoxusu və ya ağızda pis dad
- Dişlər arasında boşluqların yaranması
- Dişlərin laxlaması və ya dişləmdə dəyişiklik
Erkən mərhələdə bu əlamətlər ağrısız ola bilər — bu, parodontitin "səssiz" şəkildə irəliləməsinin əsas səbəbidir.
Risk faktorları
- Zəif ağız gigiyenası — toplanmış plak və diş daşı əsas səbəbdir.
- Siqaret — ən güclü risk faktorlarından biridir, həm də müalicəni çətinləşdirir.
- Diabet — qan şəkərinin nizamsızlığı iltihabı gücləndirir (bax: diabet və diş sağlamlığı).
- Genetik meyl, stres, bəzi dərmanlar və hormonal dəyişikliklər də riski artıra bilər.
Müalicə yolları
Müalicə xəstəliyin mərhələsindən asılıdır:
- Peşəkar dərin təmizlik (skeylinq və kök hamarlama) — diş əti altındakı plak və diş daşı təmizlənir, kök səthi hamarlanır ki, diş əti yenidən dişə birləşə bilsin. Erkən və orta parodontitdə əsas müalicədir.
- Antibakterial dəstək — bəzi hallarda yerli və ya ağızdan antibakterial vasitələr əlavə edilə bilər.
- Cərrahi müalicə — dərin ciblər və ya əhəmiyyətli sümük itkisi olduqda flap cərrahiyyəsi, sümük və ya toxuma bərpası tələb oluna bilər.
- Dəstəkləyici parodontal qulluq — müalicədən sonra müntəzəm (adətən daha tez-tez) peşəkar yoxlanış və təmizlik xəstəliyin geri qayıtmamasını təmin edir.
Müalicə planı və onun nəticəsi fərdidir; dəqiq yanaşmanı diş həkimi müayinədən sonra müəyyən edir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
- Diş ətinin davamlı qanaması, qızarması və ya şişməsi
- Diş ətinin çəkilməsi və ya dişlərin uzun görünməsi
- Dişlərin laxlaması və ya dişləmdə dəyişiklik
- Keçməyən ağız qoxusu
Parodontitdə vaxt önəmlidir: nə qədər erkən müraciət olunsa, dişləri qorumaq şansı bir o qədər yüksəkdir.
Nəzərə alınası məqamlar
- Parodontit gingivitin müalicə olunmamış davamıdır və dişi saxlayan sümüyü dağıdır.
- Sümük itkisi geri dönmür — məqsəd xəstəliyi erkən dayandırmaqdır.
- Erkən mərhələdə əlamətlər ağrısız ola bilər, ona görə müntəzəm yoxlanış vacibdir.
- Düzgün gigiyena, siqaretdən imtina və peşəkar qulluq ən təsirli qorunmadır.
Sual-Cavab (FAQ)
Parodontit tam sağalırmı? Parodontitin yaratdığı sümük itkisi geri qaytarılmır, lakin xəstəliyin özü nəzarət altına alına bilər. Müalicə və müntəzəm dəstəkləyici qulluqla iltihab dayandırıla, dişlər uzun müddət qorunub saxlanıla bilər. Buna görə "sağalma" deyil, "nəzarət və dayandırma" daha dəqiq ifadədir.
Diş ətim qanayır, bu mütləq parodontitdirmi? Mütləq deyil. Diş əti qanaması ən çox gingivitin əlamətidir — bu, erkən və geri dönən mərhələdir. Lakin qanama parodontitin də erkən siqnalı ola bilər. Dəqiq fərqi yalnız diş həkimi müayinə və lazım olduqda rentgenlə müəyyən edə bilər.
Parodontit diş itkisinə səbəb olurmu? Bəli, müalicə edilməzsə. Xəstəlik dişi saxlayan sümüyü tədricən dağıdır, nəticədə dişlər laxlayır və düşə bilər. Əslində parodontit yetkinlərdə diş itkisinin əsas səbəblərindən biridir — buna görə erkən müalicə həlledicidir.
Parodontitin qarşısını necə almaq olar? Gündə iki dəfə düzgün fırçalama, hər gün diş arası təmizlik, müntəzəm peşəkar təmizlik və siqaretdən imtina ən təsirli yollardır. Diş əti əlamətlərini erkən mərhələdə diş həkiminə göstərmək xəstəliyin parodontitə çevrilməsinin qarşısını ala bilər.
Klinik qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və fərdi həkim məsləhətini əvəz etmir. Diş əti problemləri ilə bağlı randevu alın.
Mənbələr: Parodontologiya və ağız gigiyenası üzrə resenziyalı stomatoloji ədəbiyyat. Klinik məzmun Dr. Bəxtiyarın stomatologiya təcrübəsinə əsaslanır.
Müəllif
Dr. Bəxtiyar
Tibbi baxış
Dr. Bəxtiyar